است به معنى « امير شهرهاى بيگانه و كوهستانى » ، كه از روزگار دولت‌هاى ميانه به اين سو ، در معنى « بزرگان بدويان و بيابانيان » به كار مىرفته است . « 1 » اما پيوند داستان آمدن اسرائيليان به مصر و خروج آنها از آن ديار ، با آمدن و رفتن هيكسوسيان ، كه يوسف يهودى آن را رواج داده ، از اين روى بوده است كه وى مىخواسته است تا از اين راه شأن و شكوه قوم خويش را ، كه يونانيان به ديدهء خوارى در آنان مىنگريستند و فرومايه و پستشان مىشمردند ، بالا برد و نشان دهد كه يهوديان و هيكسوسيان از يك تبارند و بيرون رفتنشان از مصر ، كم و بيش هزار سال پيش از جنگ « تروا » بوده است ، جنگى كه از ديدگاه يونيان تاريخى بسيار كهن دارد . اما بيشتر مورخان و پژوهشگران ، پيوند هيكسوسيان و يهوديان را درست نمىدانند ، براى نمونه « گاردنر » بر آن است كه ميان اين دو ، هيچ پيوندى نيست ، از اين روى كه هيكسوسيان هيچ نشانه‌اى از خود در داستان‌هاى عبرانى كه در تورات آمده است ، بر جاى ننهاده‌اند . با اين كه آمدن يوسف به مصر - چنان كه پيش‌تر نشان داده‌ايم - در روزگارى بوده كه هيكسوسيان بر مصر فرمان مىرانده‌اند ؛ گذشته از اين كه چيزى از رويدادهاى پادشاهان چوپان ، يعنى هيكسوسيان ، به هيچ روى در داستان خروج بنى اسرائيل از مصر ، بازتاب نيافته است . اما ياد و بازتاب شهر « بىرامسس » ، كه كم و بيش سيصد سال پس از بيرون راندن هيكسوسيان ، به فرمان رامسس دوم ( 1290 - 1224 ق . م ) ساخته شده است ، در اين داستان آشكارا ديده مىشود ، چرا كه اين شهر ، همان است كه اسرائيليان براى ساختنش به بيگارى و بردگى گرفته شدند ؛ چنان كه خروج آنان از مصر نيز ، از همين شهر آغاز شد . « 2 » بر پايهء اين نكته‌ها ، دور نيست كه برگرفته‌هاى يوسف يهودى از مانيتو ، نخست گزارش‌هايى بوده‌اند نشانگر رويدادهايى از روزگاران پسين در اوايل روزگار سلسلهء نوزدهم ، كه با رويدادهايى از روزگار هيكسوسيان به هم آميخته و يك جا ياد شده‌اند و ما نشانه‌هايى از اين گونه پيوندها را - كه بيشتر وقت‌ها در ميان مصريان و اين بيابان زيانى كه در سرزمين آنان زندگى مىكرده‌اند ، وجود داشته - در پاپيروس « آناستازياى » ششم مىبينيم ، اما هيچ نوشته و نشانى ، گوياى رويدادى چون رويدادهاى تراژدىگونهء تورات - آن چنان كه در سفر خروج آمده است - در دست نداريم . « 3 »

--> ( 1 ) . A . H . Gardiner , Egypt of the pharaohs , Oxford , 1964 , p . 154 . ( 2 ) . سفر خروج ، 1 : 11 ، 12 : 37 . ( 3 ) . A . H . Gardiner , " The Geography of the Exoudus " , inJEA , vol . X , 1924 , p . 87 - 88 .